Bir GES denetim teklifi aldığınızda büyük ihtimalle şu cümleyi görürsünüz: "uluslararası standartlara uygun olarak yapılır". Hangi standart olduğu genelde yazmaz. Yazmadığı için de o cümle hiçbir şey taahhüt etmez.
Güneş santrallerinin termografik incelemesini düzenleyen belgenin adı IEC TS 62446-3'tür. Tek bir belge ve neyin nasıl yapılacağını oldukça net söylüyor. Bu yazıda ne dediğini ve bir denetimin ona göre yapılmasının pratikte neyi değiştirdiğini anlatıyoruz.
Şartname tam olarak neyi düzenler
IEC TS 62446-3 bir ürün sertifikası değildir. Bir yöntem belgesidir ve dört şeyi düzenler.
- Görüntünün hangi hava ve ışınım koşullarında alınacağını
- Bir hücrenin görüntüde en az kaç piksele düşmesi gerektiğini
- Sıcaklık farkının nasıl ölçüleceğini ve neye göre normalize edileceğini
- Bulgunun nasıl sınıflandırılacağını ve raporun neyi içereceğini
Bu dördü birlikte bir denetimi tekrarlanabilir kılar. Aynı sahayı mart ve temmuz aylarında uçtuğunuzda iki sonucu karşılaştırabiliyorsanız, bunu mümkün kılan şey standarttır.
Uçuş koşulu her uçuşta ölçülür, tahmin edilmez
Termal görüntü sıcaklık farkını okur. Panel yeterince yük altında değilse sorunlu bir hücre ile sağlam bir hücre arasında görülebilir bir fark oluşmaz. Bu yüzden şartname ışınım için bir alt eşik koyar ve rüzgâr, bulutluluk gibi koşulları da kayda geçirmeyi ister.
Pratikte bunun anlamı şudur. Bulutlu bir günde ya da sabahın erken saatlerinde alınmış bir görüntü, panelde sorun olmadığını göstermez. Yalnızca o anda ölçüm yapılamadığını gösterir. İki durum birbirine benzer görünür ve ayırt eden tek şey uçuş koşullarının kaydedilmiş olmasıdır.
Bu yüzden her uçuşun ışınım ve hava koşulları raporun kendi koşullar bölümünde yazılır. Rapor bu bölümü taşımıyorsa, ölçümün geçerli koşulda yapılıp yapılmadığını sonradan kimse doğrulayamaz.
Çözünürlük kuralı ve dürüst olunması gereken yer
Şartname bir hücrenin görüntüde en az 5x5 piksel yer kaplamasını ister. Bunun altında kalan bir görüntüde tek bir sıcak hücre komşularının içinde erir ve görünmez.
Bu kural uçuş yüksekliğini doğrudan belirler. 30 metreden alınan görüntü, bugün kurulan santrallerde yaygın olan M10 ve G12 modül formatları için bu kuralı sağlar.
Burada çoğu firmanın söylemediği bir ayrıntı var. Daha eski 156 mm hücreli modüllerde aynı yükseklik bu kuralı sağlamaz. O formatta uçuşun daha alçaktan yapılması gerekir. Yani "30 metreden uçuyoruz" cümlesi tek başına bir uyum taahhüdü değildir. Hücre formatı bilinmeden bu söylenemez.
Bir teklif alırken sorulacak soru şudur: santralimin modül formatında, sizin uçuş yüksekliğinizde hücre başına kaç piksel düşüyor?
Ölçüm yük altında ve birden çok görüntüyle yapılır
Şartname sıcaklık farkının yük altında ölçülmesini ve ışınıma göre normalize edilmesini ister. Normalize edilmemiş bir sıcaklık değeri iki uçuş arasında karşılaştırılamaz, çünkü aradaki farkın panelden mi havadan mı geldiği belli olmaz.
Bir de tek kare sorunu vardır. Bir panelin tek bir görüntüde sıcak görünmesi yansımadan, geçici bir gölgeden ya da kameranın açısından kaynaklanabilir. Aynı panel birden çok görüntüde aynı sapmayı gösteriyorsa bulgu gerçektir. Tek kareye dayanan bir işaret rapora girmemelidir.
Rapor neyi içermeli
Şartname raporun yapısını da belirler. Bir denetim raporu, bulguyu bulan kişinin notu değil, üçüncü bir kişinin kontrol edebileceği bir kayıttır. İçinde şunlar bulunur.
- Denetimin yapıldığı koşullar, ışınım ve hava dahil
- Kullanılan ekipman ve uçuş parametreleri
- Her bulgunun sınıfı ve önceliği
- Bulgunun sahada tam olarak nerede olduğu
- Ölçülen sıcaklık farkı
Son iki madde en çok atlanandır. "Sahada 42 adet sıcak nokta bulundu" cümlesi bir rapor değil, bir sayıdır. Saha ekibinin kullanabilmesi için her bulgunun hangi sırada, hangi tabloda ve hangi panelde olduğunu yazması gerekir.
Uyumlu ne demek, ne demek değil
Burada bir kelime ayrımı önemli. IEC TS 62446-3 bir sertifikasyon programı değildir. Kimse bu şartnameden sertifika alamaz. Bir firma "IEC sertifikalı" diyorsa, o cümle karşılığı olmayan bir cümledir.
Doğru ifade, denetimin şartnameye göre yapılmasıdır. Uçuş koşulları kaydedilmiştir, çözünürlük kuralı sahanın modül formatında sağlanmıştır, ölçüm yük altında ve normalize edilerek yapılmıştır, sınıflandırma ve rapor yapısı şartnameye uymaktadır.
Bunların hepsi kontrol edilebilir. Bir teklifin ciddi olup olmadığını da bu belirler: firma neye göre çalıştığını adıyla söylüyor mu, yoksa "standartlara uygun" deyip geçiyor mu?
Denetim aldırırken sorulacak beş soru
- Hangi standarda göre çalışıyorsunuz, adı nedir?
- Uçuş koşulları raporda yazıyor mu?
- Benim modül formatımda hücre başına kaç piksel düşüyor?
- Bulgular kaç görüntüde doğrulanıyor?
- Rapor bulgunun tam yerini veriyor mu?
Beşinin de cevabı yazılı olarak alınabiliyorsa, elinize geçecek belge bir denetim raporudur. Alınamıyorsa, elinize geçecek olan bir fotoğraf albümüdür.